Co to jest uzależnienie od środków chemicznych?

Jest to kompleks zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, gdzie przyjmowanie substancji psychoaktywnej dominuje nad innymi zachowaniami, które miały wcześniej dużą wartość. Głównym objawem zespołu uzależnienia jest silne pragnienie przyjmowania substancji psychoaktywnej. Przyjęcie owej substancji długim okresie abstynencji, może wyzwolić gwałtowny nawrót choroby.

Uzależnienie od alkoholu

Dzięki zdobyczom i bogactwu wewnętrznemu współczesnej psychologii, jak również nauk pokrewnych, psychoterapia uzależnień oferuje coraz skuteczniejsze formy leczenia, które są wstępem do zmiany stylu życia i samoaktualizacji. Przedstawiciele wszystkich koncepcji, dostarczają nowych narzędzi w walce z przyczynami i konsekwencjami utraty kontroli nad życiem. W procesie psychoterapeutycznym można obserwować sukcesy technik: behawiorystyczno-poznawczych (Łukaszewski, 2003), psychodynamicznych (Mellibruda 2000); natomiast w szerszej perspektywie do: uwalniania się z nałogów, jak również eliminowania innych deficytów utrudniających samorealizację – niezbędne są (często ignorowane lub niedoceniane) koncepcje humanistyczne i duchowe w psychologii (May, 1988; Woydyłło 1998).

W latach dominacji terapii psychoanalitycznej najwięksi jej przedstawiciele jak Jung, przyznawali się do braku efektów w leczeniu alkoholików zauważając jednocześnie, że pomocy należy szukać bardziej, w duchowości niż nauce (Alcoholics Anonymous, 1976). Sposób na zdrowienie odkryli i wypracowali sami alkoholicy: wykorzystując styl spotkań chrześcijańskich grup wsparcia, latami doświadczeń opracowując program trzeźwienia 12 Kroków i 12 Tradycji, korzystając niezależnie ze współpracy z innymi i otrzymując ogromne poparcie ze strony społeczeństwa, władz oraz profesjonalistów. Ci ostatni, czerpiąc ze zdobyczy Anonimowych Alkoholików oraz nauki, w swoich ośrodkach leczenia uzależnień, osiągają coraz lepsze rezultaty. W celu utrzymania tej tendencji profesjonaliści pomagający alkoholikom powinni: pogodzić się z praktycznym i teoretycznym pierwszeństwem programu Wspólnoty Anonimowych Alkoholików i być wyłącznie rodzajem pomostu pomiędzy leczeniem skutków nałogowego picia w oddziale detoksykacyjnym a budowaniem wartościowego, radosnego i twórczego życia podczas realizacji programu zdrowienia(Brown, 1990; May,1988; Woydyłło, 1993). W konsekwencji zatrzymania choroby alkoholowej i pracy nad rozwojem duchowym pacjenci odrzuceni przez bliskich i społeczeństwo; po zakończeniu leczenia i podjęciu ogromnego wysiłku w realizacji programu zdrowienia, osiągają wyżyny rozwoju i samorealizacji (May, 1988), oraz funkcjonują o wiele lepiej po, niż przed terapią (Woronowicz, 2001).

Przeszkód jest wiele. Zmiana autodestrukcyjnych zachowań, pogardy dla życia i fałszywego obrazu rzeczywistości u ofiar uzależnień jest bardzo trudna (Twerski, 2001). Alkoholików cechuje też wysoki poziom aleksytymii i deficyty w radzeniu z emocjami (May, 1988; Monti, Abrams, Kadden, Cooney, 1994). Aleksytymicy ulegają nastrojowi depresyjnemu, nie potrafią nawiązać więzi z innymi, radzić sobie ze stresem i są trudni w leczeniu (Maruszewski, Ścigała, 1988). Nie ma też określonej osobowości alkoholika, a przechodzenie przez etapy choroby nie ma stałej gradacji (Jellinek, 1987), jedyne cechy wyróżniające to duża wrażliwość połączona z niedojrzałością emocjonalną (Woydyłło, 1998). Zaobserwowano też trudności diagnostyczne i terapeutyczne, a efekty leczenia często są niezadawalające z powodu: współwystępowania lub pojawiania się dodatkowych chorób i zaburzeń (Dalley, Moss, Campbell, 1987; Woronowicz, 2001),jak również dystansowania się od rodzinnego charakteru choroby przez najbliższe otoczenie uzależnionego (Sztander, 1997; Woititz, 1994). Rodzina często woli myśleć: skoro jest z nami osoba wymagająca pomocy specjalistycznej, to my jej nie potrzebujemy (Sęk, 2000; Sheridan, Radmacher, 1998); podtrzymuje tym samym destrukcyjne skrypty życiowe (Berne, 2000) i uniemożliwia konstruktywne: radzenie z konfliktami oraz wychowywanie nowego pokolenia (Gordon, 1998).

Wobec powyższych trudności w walce z chorobą alkoholową, pod znakiem zapytania stoi możliwość: budowania nowego życia, powrotu do pełnej aktywności społecznej i realizacji celów życiowych – przez osoby uzależnione.

Literatura cytowana

Alcoholics Anonymous (1976). Alcoholics Anonymous. New York City: Alcoholics

Anonymous World Services, INC.

Berne, E. (2000). W co grają ludzie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Brown, S. (1990). Leczenie alkoholików. Warszawa: Państwowy Zakład

Wydawnictw Lekarskich.

Dalley, D.C., Moss, H., Campbell, F. (1987). Podwójne zaburzenia. Warszawa: I

nstytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości.

Gordon, T. (1998). Wychowanie bez porażek w praktyce. Warszawa: Instytut

wydawniczy PAX.

Jellinek, E.M. (1987). Stadia nałogu alkoholowego. Nowiny Psychologiczne, 3, 3-

20.

Łukaszewski, W. (2003). Wielkie pytania psychologii. Gdańsk: GWP.

May, G. (1988). Uzależnienie i łaska. Poznań: Media Rodzina of Poznań.

Maruszewski, T., Ścigała, E. (1998). Emocje – aleksytymia – poznanie. Poznań:

Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Mika, S. (1981). Psychologia społeczna. Warszawa: PWN.

Monti, P.M., Abrams, D.B., Kadden, R.M., Cooney, N.L., (1989). Psychologiczna

terapia uzależnienia od alkoholu. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia i

Trzeźwości.

Sęk, H. (2000). Społeczna psychologia kliniczna. Warszawa: PWN.

Sheridan, C.L., Radmacher, S.A. (1998). Psychologia zdrowia. Warszawa:

Instytut Psychologii Zdrowia.

Strelau, J. /red./ (200). Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom3. Gdańsk:

GWP.

Sztander, W. (1997). Poza kontrolą. Warszawa: Państwowa Agencja

Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Woititz, J.G. (1994). Małżeństwo na lodzie. Warszawa: Instytut Psychologii

Zdrowia i Trzeźwości.

Woronowicz, B.T. (2001). Bez tajemnic o uzależnieniach i ich leczeniu.

Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii.

Woydyłło, E. (1993). Wybieram wolność. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia

i Trzeźwości.

Woydyłło, E. (1998). Początek drogi. Warszawa: Akuracik.

Twerski, A.J. (2001). Uzależnione myślenie. Warszawa: Santorski & CO, Instytut

Psychologii Zdrowia.